مهریه قانونی چند سکه است
مهریه قانونی چند سکه است
در قانون جمهوری اسلامی ایران، هیچ سقف قانونی برای تعداد سکه های مهریه تعیین نشده است. زوجین می توانند هر مقداری را به عنوان مهریه توافق کنند. آنچه تحت عنوان مهریه قانونی مطرح می شود، به سقف ضمانت اجرای کیفری (حبس) برای عدم پرداخت مهریه اشاره دارد که در حال حاضر، ۱۱۰ سکه تمام بهار آزادی است. این مقاله با هدف شفاف سازی ابهامات رایج، به بررسی جامع مبانی حقوقی، سقف های اجرایی، شایعات و طرح های پیشنهادی در حوزه مهریه می پردازد تا اطلاعات دقیق و کاربردی در اختیار عموم قرار دهد.
مهریه، به عنوان یکی از مهم ترین حقوق مالی زوجه در عقد دائم، نقش بنیادینی در نظام حقوق خانواده ایران ایفا می کند. این حق مالی که از لحظه انعقاد عقد بر ذمه زوج مستقر می شود، می تواند شامل هر مالی با ارزش اقتصادی و مشروع باشد. با این حال، تعیین میزان و نحوه وصول آن همواره با پیچیدگی ها و سوالات متعددی همراه بوده است. بخصوص در سال های اخیر و با نوسانات اقتصادی و طرح های پیشنهادی در مجلس، ابهامات پیرامون مفهوم مهریه قانونی و سقف های آن افزایش یافته است. این نوشتار، ضمن تحلیل دقیق قوانین و مقررات جاری، به ابعاد مختلف مهریه از جمله انواع آن، روش های محاسبه، سقف های ضمانت اجرای کیفری و شایعات رایج می پردازد تا درک صحیح و کاملی از این نهاد حقوقی ارائه دهد.
مبانی حقوقی مهریه در نظام قانونی ایران
مهریه، ستون فقرات حقوق مالی زوجه در عقد نکاح دائم محسوب می شود و مبانی قانونی آن عمدتاً در قانون مدنی و قانون حمایت خانواده ریشه دارد. درک صحیح از این مبانی، برای هر یک از طرفین عقد و همچنین مشاوران حقوقی ضروری است.
تعریف و ماهیت مهریه
مهریه، مالی است که به موجب عقد نکاح، بر ذمه زوج قرار می گیرد و به محض وقوع عقد، زن مالک آن می شود. ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی صراحتاً بیان می دارد: «به مجرد عقد، زن مالک مهر می شود و می تواند هر نوع تصرفی که بخواهد در آن بکند.» این ماده قانونی، مالکیت زن بر مهریه را از زمان عقد محقق می داند، حتی اگر هنوز به طور فیزیکی به او تسلیم نشده باشد. ماهیت مهریه، یک دین ممتاز است که بر عهده زوج قرار می گیرد و زن حق دارد هر زمان که بخواهد آن را مطالبه کند. این حق حتی در صورت ادامه زندگی مشترک و عدم طلاق نیز برای زوجه محفوظ است.
مالیت داشتن مهریه به این معناست که مهریه باید دارای ارزش مالی و قابل خرید و فروش باشد، به طور متعارف و مشروع. سکه طلا، طلا، وجه نقد، ملک، زمین، خودرو یا حتی آموزش یک مهارت یا حفظ جزء معینی از قرآن کریم، همگی می توانند به عنوان مهریه تعیین شوند، به شرط آنکه دارای ارزش مالی معین و قابل تقویم باشند.
انواع مهریه و تفاوت های حقوقی آن ها
بر اساس نحوه پرداخت و شرایط مطالبه، مهریه به دو دسته اصلی تقسیم می شود:
- مهریه عندالمطالبه: این رایج ترین نوع مهریه است. همانطور که از نام آن پیداست، زن می تواند هر زمان که اراده کند، مطالبه مهریه عندالمطالبه خود را از همسرش بنماید. در این نوع مهریه، توانایی مالی مرد شرط مطالبه نیست و زوج مکلف به پرداخت آن است. زن می تواند از طرق قانونی مختلف (اجرای ثبت یا دادگاه) برای وصول آن اقدام کند. در صورت عدم پرداخت، امکان توقیف اموال زوج و حتی اعمال ضمانت اجرای کیفری (تا سقف مقرر قانونی) وجود دارد.
- مهریه عندالاستطاعه: در این نوع مهریه، پرداخت آن منوط به اثبات توانایی مالی (استطاعت) زوج توسط زوجه است. به عبارت دیگر، زن تنها زمانی می تواند مهریه خود را مطالبه کند که ثابت نماید همسرش توانایی پرداخت آن را دارد. اثبات استطاعت مالی در دادگاه، فرآیندی پیچیده است و می تواند شامل ارائه لیست اموال، حساب های بانکی، درآمد و سایر دارایی های زوج باشد. در مهریه عندالاستطاعه، ضمانت اجرای کیفری حبس برای عدم پرداخت وجود ندارد.
علاوه بر این دو نوع، در شرایط خاصی که مهریه در زمان عقد تعیین نشده باشد، قانون به دو مفهوم
- مهرالمثل: زمانی که مهریه در عقد دائم ذکر نشده باشد و زن با نزدیکی واقع شده باشد، دادگاه با در نظر گرفتن شرافت و موقعیت خانوادگی زوجه و هم ردیفان او (مانند خواهران، عموزادگان و دختران هم شان او در طبقه و وضعیت اجتماعی) و نیز عرف و عادات منطقه ای، مهریه ای را به عنوان مهرالمثل تعیین می کند.
- مهرالمتعه: اگر مهریه در عقد دائم تعیین نشده باشد و طلاق قبل از نزدیکی واقع شود، دادگاه با توجه به وضعیت مالی و اجتماعی زوج، مهریه ای را به عنوان مهرالمتعه برای زن تعیین می نماید.
نحوه محاسبه مهریه وجه رایج و سکه
نحوه محاسبه مهریه، بخصوص در مورد سکه و وجه رایج، از اهمیت بالایی برخوردار است. تبصره الحاقی به ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی بیان می دارد: «چنانچه مهریه وجه رایج باشد، متناسب با تغییر شاخص قیمت سالانه زمان تادیه نسبت به سال وقوع عقد که توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تعیین می گردد، محاسبه و پرداخت خواهد شد.» این بدان معناست که اگر مهریه به صورت وجه نقد (مانلا ۱۰۰ میلیون تومان) تعیین شده باشد، ارزش آن بر اساس نرخ تورم و شاخص های اعلامی بانک مرکزی به روز می شود تا از کاهش ارزش پول ملی و تضییع حقوق زن جلوگیری شود.
در مورد سکه، ملاک محاسبه، قیمت روز سکه در زمان مطالبه است. به این صورت که اگر مهریه مثلاً ۱۰۰ سکه تمام بهار آزادی باشد، در زمان مطالبه، ارزش آن بر اساس قیمت بازار آزاد سکه در همان روز محاسبه و پرداخت می گردد. این مسئله می تواند با نوسانات شدید قیمت سکه، چالش هایی را برای زوجین ایجاد کند و از این رو، آگاهی از این نحوه محاسبه برای هر دو طرف حیاتی است.
سقف های مهریه و ضمانت اجرای کیفری: قانون ۱۱۰ سکه
یکی از پرتکرارترین سوالات در حوزه مهریه، به سقف آن و ضمانت های اجرایی مربوط می شود. فهم تفاوت میان اصل دین مهریه و سقف ضمانت اجرای کیفری، کلید رفع بسیاری از ابهامات است.
تبیین قانون ۱۱۰ سکه تمام بهار آزادی
در قانون ایران، هیچ سقف یا محدودیتی برای تعداد سکه هایی که می توان به عنوان مهریه تعیین کرد، وجود ندارد. زوجین می توانند هر تعداد سکه (حتی چند هزار سکه) را به توافق یکدیگر در سند ازدواج ثبت کنند. با این حال، آنچه در افکار عمومی به عنوان سقف مهریه شناخته می شود، در واقع سقف ضمانت اجرای کیفری (حبس) برای عدم پرداخت مهریه است که در ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده مصوب سال ۱۳۹۱، به صراحت بیان شده است.
ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده: «هرگاه مهریه در زمان وقوع عقد تا یکصد و ده سکه تمام بهار آزادی یا معادل آن باشد، وصول آن مشمول مقررات ماده (۲) قانون اجرای محکومیت های مالی است. چنانچه مهریه، بیشتر از این میزان باشد در خصوص مازاد، فقط ملائت زوج ملاک پرداخت است. رعایت مقررات مربوط به محاسبه مهریه به نرخ روز کماکان الزامی است.»
این ماده تأکید می کند که تنها تا سقف ۱۱۰ سکه تمام بهار آزادی (یا معادل آن از سایر انواع مهریه)، مرد در صورت عدم پرداخت و عدم اثبات اعسار، می تواند با مجازات حبس مواجه شود. این به معنای آن نیست که مهریه مازاد بر ۱۱۰ سکه از بین می رود یا قابل مطالبه نیست؛ بلکه صرفاً ضمانت اجرای کیفری حبس برای آن وجود ندارد.
برای مهریه هایی که بیش از ۱۱۰ سکه تعیین شده اند، زوجه همچنان حق مطالبه کل مهریه را دارد، اما برای وصول مازاد بر ۱۱۰ سکه، لازم است که تمکن مالی (ملائت) زوج را در دادگاه اثبات کند. به عبارت دیگر، اثبات اینکه زوج توانایی پرداخت این مازاد را دارد، بر عهده زوجه است و تا زمانی که این تمکن اثبات نشود، برای این میزان از مهریه حکم حبس صادر نخواهد شد. این تفاوت اساسی میان اصل دین مهریه (که هر مقداری می تواند باشد) و سقف ضمانت اجرای کیفری (که ۱۱۰ سکه است) از نکات کلیدی است که بسیاری از افراد در مورد آن دچار سوءتفاهم می شوند.
شرایط اعمال و رفع حکم جلب مهریه
حکم جلب برای مهریه، تنها در صورتی صادر می شود که مهریه تا سقف ۱۱۰ سکه باشد و زوج، بدون اثبات اعسار و با وجود تمکن مالی، از پرداخت آن امتناع ورزد. روال قضایی بدین صورت است که پس از مطالبه مهریه توسط زوجه و صدور حکم دادگاه مبنی بر محکومیت زوج به پرداخت مهریه، اگر زوج از پرداخت خودداری کند، زن می تواند درخواست اعمال ماده ۲ قانون اجرای محکومیت های مالی را بنماید.
با این حال، راهکار اصلی برای جلوگیری از حبس در چنین شرایطی، تقدیم دادخواست اعسار از پرداخت مهریه است. اعسار به معنای ناتوانی مالی زوج در پرداخت یکجای مهریه است. اگر دادگاه اعسار زوج را بپذیرد، وی از مجازات حبس معاف شده و مهریه به صورت تقسیطی (شامل یک پیش قسط و اقساط ماهانه یا دوره ای) تعیین می گردد. تعیین میزان پیش قسط و اقساط، بستگی به میزان درآمد، دارایی ها، شغل، و وضعیت معیشتی زوج دارد و توسط قاضی با توجه به ادله ارائه شده و تحقیقات لازم صورت می گیرد.
نکته حائز اهمیت این است که اگر مهریه بیش از ۱۱۰ سکه باشد، اساساً حکم جلب صادر نخواهد شد و تنها راهکار زوجه برای وصول مازاد بر ۱۱۰ سکه، اثبات ملائت و معرفی اموال زوج برای توقیف از طریق مسیرهای حقوقی است.
شایعات و طرح های پیشنهادی: واقعیت سنجی قانون جدید مهریه
در سال های اخیر، شایعات و طرح های متعددی درباره تغییر قوانین مهریه، بخصوص کاهش سقف ضمانت اجرایی آن به ۱۴ سکه یا حتی ۵ سکه، مطرح شده است. شفاف سازی این موضوعات برای جلوگیری از هرگونه سردرگمی ضروری است.
طرح کاهش سقف ضمانت اجرا به ۱۴ سکه: واقعیت یا گمانه زنی؟
یکی از پررنگ ترین مباحث در مورد مهریه، طرحی است که پیشنهاد کاهش سقف ضمانت اجرای کیفری از ۱۱۰ سکه به ۱۴ سکه را مطرح کرده است. این طرح با هدف کاهش آمار زندانیان مهریه، جلوگیری از تعیین مهریه های نامتعارف و کاهش فشار بر سیستم قضایی کشور در مجلس شورای اسلامی مطرح و کلیات آن نیز به تصویب رسیده است. اما لازم به تأکید قاطع است که: این طرح هنوز به قانون تبدیل نشده و اجرایی نیست.
تفاوت میان طرح (پیشنهاد قانون) و قانون (مصوبه نهایی و ابلاغی) بسیار مهم است. یک طرح پس از تصویب کلیات در مجلس، نیازمند بررسی جزئیات، تصویب نهایی در صحن علنی، و در نهایت تأیید شورای نگهبان است تا به یک قانون لازم الاجرا تبدیل شود. تا زمانی که این مراحل به طور کامل طی نشود و قانون رسماً ابلاغ نگردد، مقررات قبلی (یعنی سقف ۱۱۰ سکه برای ضمانت اجرای کیفری) معتبر و قابل اجرا باقی خواهد ماند. بنابراین، هرگونه اظهار نظر مبنی بر اجرایی شدن قانون ۱۴ سکه، صرفاً گمانه زنی و انتشار اطلاعات نادرست است.
بررسی سایر طرح های مطرح شده (مانند ۵ سکه)
علاوه بر طرح ۱۴ سکه، در مقاطعی طرح هایی برای کاهش بیشتر سقف مهریه (مانند ۵ سکه) نیز در محافل مختلف مطرح شده اند. این پیشنهادات نیز اغلب با همان اهداف پیشین (کاهش زندانیان مهریه) مطرح می شوند. با این حال، همانند طرح ۱۴ سکه، این پیشنهادات نیز در مرحله بررسی یا حتی صرفاً ایده هستند و به هیچ عنوان به قانون تبدیل نشده اند. دلایل عدم قطعیت آن ها نیز همان فرآیند پیچیده و زمان بر قانون گذاری در ایران است که مستلزم اجماع نظر بخش های مختلف حاکمیت است.
پاسخ به شایعات پیرامون تاریخ اجرای قانون جدید
با توجه به عدم تصویب نهایی طرح های مذکور، پاسخ به سوالاتی نظیر قانون جدید مهریه از کی اجرا می شود؟ این است که تا زمان تصویب رسمی، ابلاغ و اعلام تاریخ اجرای مشخص، هیچ قانون جدیدی وجود ندارد. لذا، تمامی شایعاتی که به تاریخ های خاصی (مانند آبان ۱۴۰۴ یا اوایل سال جدید) برای اجرای قانون ۱۴ سکه اشاره می کنند، فاقد وجاهت قانونی بوده و نباید به آنها استناد کرد. شهروندان باید همواره اخبار مربوط به قوانین را از مراجع رسمی و معتبر نظیر وبسایت مجلس شورای اسلامی یا روزنامه رسمی کشور پیگیری کنند.
مالیات بر مهریه: شفاف سازی ابهامات
یکی دیگر از موضوعات پر بحث و با ابهام، امکان اخذ مالیات بر مهریه است. این موضوع نیز مانند سقف مهریه، با شایعات و تفاسیر نادرست زیادی همراه است.
بر اساس قوانین مالیاتی فعلی جمهوری اسلامی ایران، مهریه به طور مستقیم مشمول مالیات نیست. به عبارت دیگر، زن پس از دریافت مهریه خود، چه به صورت نقدی، سکه یا سایر اموال، ملزم به پرداخت مالیات بر آن نیست. مهریه، یک حق مالی شرعی و قانونی است که از لحظه عقد به زن تعلق می گیرد و ماهیت آن به گونه ای نیست که مشمول مالیات بر درآمد یا مالیات بر ارث (در زمان فوت زوج) گردد.
با این حال، ممکن است این ابهام از آنجا ناشی شود که در برخی موارد، اجرای مهریه با نقل و انتقال دارایی همراه است که خود آن نقل و انتقال، می تواند مشمول مالیات مربوط به خود باشد. به عنوان مثال، اگر زوج برای پرداخت مهریه، یک ملک را به نام زوجه منتقل کند، آن نقل و انتقال ملک ممکن است مشمول مالیات نقل و انتقال املاک گردد، اما این مالیات بر خود مهریه نیست، بلکه بر معامله انتقال ملک اعمال می شود. این مالیات عموماً توسط انتقال دهنده (زوج) پرداخت می گردد، مگر اینکه در توافق طرفین یا به حکم قانون چیز دیگری تعیین شده باشد.
همچنین، برخی بحث ها درباره لزوم پرداخت حق ثبت برای مهریه در دفاتر اسناد رسمی مطرح می شود که این نیز ماهیت مالیاتی ندارد و صرفاً هزینه ای اداری برای ثبت و رسمی کردن اسناد است. بنابراین، در حال حاضر، ادعای اخذ مالیات مستقیم بر مهریه واقعیت حقوقی ندارد و باید از هرگونه سردرگمی در این زمینه اجتناب کرد.
راه های قانونی مطالبه و وصول مهریه
برای زوجه ای که قصد مطالبه مهریه خود را دارد، دو مسیر اصلی قانونی وجود دارد: از طریق اجرای ثبت و از طریق دادگاه خانواده. انتخاب هر مسیر بستگی به شرایط پرونده و ترجیح زوجه دارد.
مطالبه از طریق اجرای ثبت
اگر سند ازدواج به صورت رسمی در دفترخانه تنظیم شده باشد، زوجه می تواند بدون نیاز به مراجعه اولیه به دادگاه، مستقیماً از طریق اجرای ثبت برای مطالبه مهریه اقدام کند. مراحل این روش به شرح زیر است:
- مراجعه به دفترخانه: زوجه با در دست داشتن سند ازدواج رسمی خود به دفترخانه محل وقوع عقد مراجعه کرده و درخواست صدور اجرائیه مهریه را ارائه می دهد.
- صدور و ابلاغ اجرائیه: دفترخانه اجرائیه ای صادر کرده و آن را به زوج ابلاغ می کند. زوج ۱۰ روز فرصت دارد تا مهریه را پرداخت کند یا ترتیبات پرداخت آن را فراهم نماید.
- معرفی و توقیف اموال: در صورت عدم پرداخت مهریه توسط زوج در مهلت مقرر، زوجه می تواند با معرفی اموال و دارایی های زوج به اداره ثبت (نظیر حساب های بانکی، خودرو، ملک، سهام، حقوق و مزایا)، درخواست توقیف آن ها را بنماید.
- مزایا و معایب: این روش معمولاً سرعت بیشتری نسبت به مسیر قضایی دارد و نیازی به پرداخت هزینه دادرسی اولیه بالا ندارد. با این حال، قدرت اجرایی ثبت محدودتر از دادگاه است و در برخی موارد پیچیده (مانند اثبات اعسار یا دعاوی مربوط به مستثنیات دین) ممکن است در نهایت پرونده به دادگاه ارجاع شود.
- تقدیم دادخواست: زوجه با مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، دادخواست مطالبه مهریه را تنظیم و ثبت می کند.
- رسیدگی دادگاه: پس از ثبت دادخواست، پرونده به شعبه مربوطه در دادگاه خانواده ارجاع شده و جلسات رسیدگی تشکیل می شود. طرفین می توانند مدارک و مستندات خود را ارائه کرده و دفاعیات خود را مطرح کنند.
- صدور حکم: دادگاه پس از بررسی ادله و دفاعیات، حکم به پرداخت مهریه صادر می کند.
- اجرای حکم: در صورت قطعیت حکم، زوجه می تواند از طریق واحد اجرای احکام دادگستری برای وصول مهریه اقدام کند. در این مرحله نیز مانند اجرای ثبت، امکان معرفی اموال و توقیف آن ها وجود دارد.
مطالبه از طریق دادگاه خانواده
اگر سند ازدواج به صورت رسمی تنظیم نشده باشد (عقد موقت یا صیغه غیر رسمی) یا زوجه ترجیح دهد از ابتدا از مسیر قضایی اقدام کند، باید دادخواست مطالبه مهریه را از طریق دادگاه خانواده مطرح نماید:
توقیف اموال و مفهوم مستثنیات دین
در هر دو روش مطالبه مهریه (ثبت و دادگاه)، امکان توقیف اموال زوج برای وصول مهریه وجود دارد. اموال قابل توقیف شامل موارد متنوعی مانند:
- حقوق و مزایای دریافتی (تا یک سوم یا یک چهارم در صورت تأهل)
- وجوه موجود در حساب های بانکی
- سهام شرکت ها و اوراق بهادار
- خودرو، موتورسیکلت و سایر وسایل نقلیه
- املاک و مستغلات (آپارتمان، زمین، باغ و…)
- سایر دارایی های منقول و غیرمنقول با ارزش
اما لازم است به مفهوم مستثنیات دین توجه شود. مستثنیات دین، اموالی هستند که بر اساس قانون، حتی در صورت وجود بدهی، قابل توقیف نیستند و برای حفظ حداقل امکانات زندگی بدهکار و خانواده اش ضروری تلقی می شوند. مصادیق مستثنیات دین شامل:
- منزل مسکونی که عرفاً در شأن بدهکار و خانواده اش باشد.
- اثاثیه مورد نیاز زندگی که برای رفع حوائج ضروری بدهکار و خانواده اش لازم است.
- آذوقه موجود به قدر احتیاج یک ماهه بدهکار و افراد تحت تکفل او.
- وسایل و ابزار کار (مثلاً خودروی سواری که تنها وسیله کسب درآمد بدهکار است).
- و…
تعیین مصادیق مستثنیات دین، گاهی اوقات محل اختلاف است و تصمیم نهایی در این خصوص بر عهده دادگاه خواهد بود. به عنوان مثال، اگر مرد تنها یک خانه داشته باشد که در آن سکونت دارد و این خانه در شأن او و خانواده اش باشد، معمولاً نمی توان کل آن را برای مهریه توقیف کرد.
نکات حقوقی مهم در پرونده های مهریه
علاوه بر مباحث اصلی، برخی نکات و شرایط خاص در پرونده های مهریه وجود دارند که آگاهی از آن ها برای هر دو طرف بسیار اهمیت دارد.
تعدیل اقساط مهریه
در صورتی که دادگاه حکم به تقسیط مهریه صادر کرده باشد، ممکن است با گذشت زمان، شرایط مالی زوج تغییر کند. در چنین مواردی، زوج یا حتی زوجه می تواند درخواست تعدیل اقساط مهریه را به دادگاه تقدیم کند. این درخواست می تواند با هدف افزایش یا کاهش میزان اقساط باشد.
- شرایط درخواست: اگر توان مالی زوج به طور قابل توجهی کاهش یابد (مثلاً بیکاری، بیماری، ورشکستگی) یا افزایش یابد (مثلاً ارتقاء شغلی، کسب درآمد جدید)، می توان درخواست تعدیل داد.
- فرآیند قانونی: دادخواست تعدیل نیز از طریق دفاتر خدمات قضایی ثبت شده و دادگاه با بررسی مجدد وضعیت مالی زوج و ادله ارائه شده، تصمیم گیری می کند.
بخشش مهریه: ابراء و هبه
گاهی اوقات زن تصمیم می گیرد که تمام یا بخشی از مهریه خود را ببخشد. این بخشش می تواند به دو صورت حقوقی اصلی انجام شود که هر یک آثار متفاوتی دارند:
- ابراء مهریه: در ابراء، زن از حق مطالبه مهریه خود به طور قطعی و غیرقابل رجوع صرف نظر می کند. به عبارت دیگر، با ابراء، مهریه برای همیشه از ذمه مرد ساقط می شود و زن دیگر هیچگاه نمی تواند آن را مطالبه کند. ابراء، یک ایقاع (عمل حقوقی یک جانبه) است و نیازی به موافقت مرد ندارد، اما برای اثبات، بهتر است به صورت رسمی (مثلاً در دفتر اسناد رسمی) ثبت شود.
- هبه مهریه: در هبه، زن مهریه خود را به مرد می بخشد، اما این بخشش قابل رجوع است. یعنی زن می تواند در آینده از هبه خود پشیمان شده و آن را پس بگیرد (فسخ هبه). هبه، یک عقد (عمل حقوقی دوجانبه) است و نیازمند رضایت مرد است. برای جلوگیری از مشکلات احتمالی، بهتر است در زمان بخشش، نوع دقیق آن (ابراء یا هبه) و شرایط آن به صراحت در سند رسمی قید شود.
مهریه در صورت فوت زوجین
وضعیت مهریه در صورت فوت هر یک از زوجین نیز دارای احکام خاص خود است:
- فوت زوج: اگر زوج قبل از پرداخت مهریه فوت کند، مهریه به عنوان یک دین ممتاز بر ذمه او باقی می ماند و باید قبل از تقسیم ارث بین ورثه، از ماترک (اموال به جا مانده) او پرداخت شود. زن در این حالت یکی از طلبکاران متوفی محسوب می شود.
- فوت زوجه: اگر زوجه قبل از مطالبه کامل مهریه فوت کند، حق مهریه او به ورثه اش (شامل همسر و فرزندان) منتقل می شود. ورثه زوجه می توانند برای مطالبه مهریه او از زوج اقدام کنند.
حق حبس زوجه
حق حبس یکی از حقوق خاص و مهم زوجه است که در قانون مدنی به آن اشاره شده است. این حق به زوجه اجازه می دهد که در صورت باکره بودن و عدم تمکین خاص (یعنی عدم برقراری رابطه زناشویی)، تا زمانی که تمام مهریه خود را دریافت نکرده باشد، از انجام وظایف زناشویی خودداری کند.
-
شرایط اعمال حق حبس:
- زوجه باید باکره باشد.
- قبل از اعمال حق حبس، تمکین خاص (برقراری رابطه زناشویی) صورت نگرفته باشد.
- زوج توانایی پرداخت مهریه را داشته باشد.
- آثار حقوقی: در صورت اعمال صحیح حق حبس، زن با وجود عدم تمکین خاص، همچنان مستحق دریافت نفقه است. این حق تا زمان دریافت کامل مهریه پابرجاست. با پرداخت تمام مهریه یا حتی پرداخت پیش قسط و آغاز تقسیط، حق حبس زوجه ساقط می شود و او مکلف به تمکین است.
پرسش های متداول (FAQ) پیرامون مهریه
در این بخش، به برخی از رایج ترین سوالات کاربران در مورد مهریه، به صورت شفاف و کاربردی پاسخ داده می شود.
مهریه قانونی چند سکه است؟
در قانون ایران، هیچ سقف قانونی برای تعیین تعداد سکه های مهریه وجود ندارد. زوجین می توانند هر مقداری را به عنوان مهریه توافق کنند. آنچه تحت عنوان مهریه قانونی مطرح می شود، به سقف ۱۱۰ سکه تمام بهار آزادی اشاره دارد که ضمانت اجرای کیفری (حبس) برای عدم پرداخت آن اعمال می شود.
آیا ۱۱۰ سکه سقف نهایی مهریه است؟
خیر، ۱۱۰ سکه سقف نهایی مهریه نیست، بلکه سقف
آیا قانون جدید مهریه ۱۴ سکه تصویب و اجرایی شده است؟
خیر،
آیا برای مهریه بیشتر از ۱۱۰ سکه زندان وجود دارد؟
خیر، برای مهریه مازاد بر ۱۱۰ سکه، زندان (ضمانت اجرای کیفری) وجود ندارد. زوج تنها در صورتی که مهریه تا سقف ۱۱۰ سکه باشد و با وجود تمکن مالی و بدون اثبات اعسار از پرداخت خودداری کند، ممکن است با حکم حبس مواجه شود.
حق ثبت مهریه چیست و چند درصد است؟
حق ثبت مهریه، هزینه ای است که برای ثبت رسمی درخواست مطالبه مهریه در دفاتر اسناد رسمی یا مراجع قضایی دریافت می شود و ماهیت مالیاتی ندارد. این هزینه معمولاً بر اساس درصدی از ارزش مهریه (تا سقف ۱۱۰ سکه) محاسبه می شود که حدود ۲.۵ درصد از بهای مهریه به نرخ روز است.
آیا مرد می تواند مهریه را کاهش دهد؟
مرد به صورت یک جانبه نمی تواند مهریه را کاهش دهد، مگر اینکه زن با کاهش مهریه موافقت کند. این توافق باید به صورت رسمی ثبت شود. در غیر این صورت، تنها راهکار قانونی برای مرد در صورت عدم توانایی پرداخت، درخواست اعسار و تقسیط مهریه از دادگاه است.
آیا اگر زن خیانت کند، مهریه به او تعلق نمی گیرد؟
خیر، خیانت زن (حتی اثبات شده) دلیلی بر عدم تعلق مهریه نیست. مهریه به محض عقد نکاح بر ذمه مرد مستقر می شود و ارتکاب جرم یا تخلف از سوی زن، مگر در موارد بسیار خاص و نادر که با مهریه ارتباط مستقیم داشته باشد (مانند تدلیس در ازدواج و برخی موارد پیچیده)، باعث ساقط شدن حق مهریه او نمی شود.
در صورت نداشتن هیچ مالی، تکلیف مهریه مرد چیست؟
اگر مرد هیچ مالی نداشته باشد، باید دادخواست اعسار از پرداخت مهریه را تقدیم کند. در صورت پذیرش اعسار، دادگاه مهریه را به صورت تقسیطی (معمولاً با یک پیش قسط کم یا بدون آن و اقساط ماهانه) تعیین می کند. در این حالت، مرد به دلیل عدم توانایی مالی حبس نخواهد شد.
آیا حق حبس زن با پرداخت پیش قسط از بین می رود؟
بله، با پرداخت کامل پیش قسط مهریه، حق حبس زوجه ساقط می شود. حق حبس تنها تا زمانی پابرجا است که هیچ قسمتی از مهریه (یا پیش قسط تعیین شده توسط دادگاه) به زوجه پرداخت نشده باشد.
نتیجه گیری و توصیه حقوقی نهایی
مهریه به عنوان یک حق مالی شرعی و قانونی برای زن، از لحظه عقد بر ذمه مرد مستقر می شود و هیچ سقف قانونی برای تعیین تعداد آن وجود ندارد. آنچه تحت عنوان سقف مهریه در افکار عمومی مطرح است، در واقع سقف ۱۱۰ سکه تمام بهار آزادی برای
شایعات و طرح های پیشنهادی نظیر کاهش سقف ضمانت اجرا به ۱۴ سکه، تا زمان نگارش این مقاله، هنوز به قانون تبدیل نشده و اجرایی نیستند. همچنین، مهریه به طور مستقیم مشمول مالیات نمی شود.
انتخاب میزان مهریه، تصمیمی مهم و با پیامدهای حقوقی و اجتماعی قابل توجه است. تعیین مهریه باید با در نظر گرفتن توان مالی زوج و هدف از ازدواج که همان تشکیل خانواده و نه صرفاً مبادله مالی است، صورت گیرد. در عین حال، زن نیز باید از حقوق قانونی خود آگاه باشد و بداند که مهریه عندالمطالبه، حق اوست که هر زمان می تواند آن را مطالبه کند.
با توجه به پیچیدگی های قوانین خانواده و بخصوص پرونده های مهریه،